Archive for کتابخانه

گزارش گروه داوری تندیس صدیقه دولت آبادی ۱۳۹۲

کتابخانه صدیقه دولت آبادی در سال ۱۳۸۳ تاسیس شد. یکی از فعالیت های کتابخانه از آغاز انتخاب بهترین کتابی بود که در حوزه مطالعات زنان در ایران تالیف شده است. هدف از اهدا تندیس در وحله نخست تشویق نویسندگانی بود که در این حوزه فعالیت داشتند و در عین حال معرفی و توصیه کتاب برای خوانندگان مختلف. با وجود تغییرات اجتماعی که در این ده سال رخ داد انتخاب کتاب برگزیده سال و اهدا تندیس که در مواردی با مشکلاتی نیز مواجه بود به کار خود ادامه داد و تبدیل به نهادی برای کتاب های پژوهش و مطالعات زنان شد. در ده سال گذشته تغییراتی در مورد انتشار کتاب از لحاظ تعداد و محتوا مشاهده می شود. در سال های اولیه تعداد کتاب های مورد بررسی زیاد بودند و داوری زمانی طولانی را به خود اختصاص می داد و داوران متعددی در حوزه های مختلف فعالیت داشتند. بتدریج با کاهش تعداد کتاب ها و شباهت عناوین مواجه شدیم. کیفیت نیز در سال های مختلف متفاوت بود به نوعی که در سال هایی امکان گزینش بهترین کتاب برای دریافت تندیس وجود نداشت و تنها با ارائه لیستی از کتاب های قابل تقدیر اکتفا می شد.

در سال 1392 که گروه داوری به بررسی کتاب های انتشار یافته در1391 می پرداخت با کاهش بسیار زیاد کتاب در زمینه زنان رو به رو بودیم. در مجموع 20 کتاب در این حوزه قرار می گرفت که پس از گزینش اولیه تعداد آن ها به 14 عدد رسید. با توجه به تعداد کم کتاب و هم چنین مشکلاتی که برای حضور داوران در جلسات داوری وجود داشت تصمیم گرفته شد که هسته اصلی داوری متشکل از سه داور ایجاد شود و سپس بر اساس موضوع هر کتاب به داور متخصص آن حوزه ارجاع شود و نتیجه داوری کتبا ارسال گردد. با توجه به تنوع اندک کتاب ها به داوران متعددی نیز نیاز نبود. امسال تنها از لطف یک داور بیرونی برخوردار شدیم، خانم منیژه نجم عراقی که دو کتاب معرفت شناسی را بررسی کردند. مانند دوره های قبل اگر کتابی دو داوری منفی کسب می کرد از دایره گزینش خارج می شد. در نهایت در سال 92 کتابی جهت اهدای تندیس مورد گزینش قرار نگرفت و تنها به ارائه لیستی از چند کتاب قابل توصیه اکتفا می شود.

در این سال هیچ کتابی برای دریافت تندیس انتخاب نشد اما با توجه به این که تندیس دهمین سال خود را می گذراند با توجه به نظر هیئت امنا و هم چنین داوران اهدا تندیس صورت خواهد گرفت و نه به بهترین کتاب سال گذشته بلکه به پژوهشگری که سال ها برای تالیف مسایل زنان وقت گذاشته است.

گذشته از تغییر در شیوه داوری، با توجه به دسته بندی کتاب هایی که در این سال ها مورد بررسی قرار گرفتند تصمیم به ارائه بحثی کوتاه در مورد هر دسته بندی به طور جداگانه شد. اولین گروهی که در سال های اخیر بسیار به چاپ رسیده اند مقوله زندگینامه ها و خاطرات زنان است، گروه دیگر کتاب هایی در زمینه خانواده و مسایل آن، و گروه سوم کتاب هایی با دید نظری در ارتباط با مسایل زنان. توضیح هایی در هر یک از مقولات زیر در این جلسه ارائه خواهد شد.

کتاب های قابل توصیه در سال گذشته عبارتند از :

  1. با مادرم همراه: زندگینامه خودنوشت، سیمین بهبهانی. تهران: سخن
  2. چشم در برابر چشم: زندگی و خاطرات، بر اساس روایت شفاهی آمنه بهرامی نوا، به قلم مهدی سجودی. تهران: انتشارات مهراندیش
  3. از عشق تا طلاق: تاملاتی در چالش های زندگی خانواده ایرانی، خاطره بهفر. تهران: انتشارات کویر
  4. ایمان به مثابه عمل: رهیافتی معرفت شناسانه به الهیات فمینیستی، نوشته سیده زهرا مبلغ. تهران: نشر علم

گروه داوران تندیس – 13 اسفند 1392

فهرست کتاب های داوری تندیس 1392- تالیف 1391

خانواده

1.جامعه شناسی تاریخی ازدواج، دکتر محمد مهدی لبیبی، لیلا حیدری ورنامخواستی. تهران: نشر علم

2.از عشق تا طلاق: تاملاتی در چالش های زندگی خانواده ایرانی، خاطره بهفر. تهران: انتشارات کویر

3. توانمندسازی زوجین برای زندگی بهتر: برنامه ها و راهبردها، دکتر فرشته پورمحسنی کلوری. تهران: انتشارات بعثت

4. زن و خانواده (در دو جلد)، مقاله های نشست اندیشه های راهبردی دیماه 1390. تهران: پیام عدالت

زندگی نامه/خاطرات

5. حکایت یک زن در زیر و بم روزگار: زندگی نامه عزت السلطنه نظام مافی (فرمان فرمایان)، منصوره اتحادیه (نظام مافی) و بهمن فرمان. تهران: نشر تاریخ ایران

6. خاطرات ایران ترابی، خاطره نگار شیوا سجادی. تهران: دفتر ادبیات و هنر مقاومت

7. با مادرم همراه: زندگینامه خودنوشت، سیمین بهبهانی. تهران: سخن

8. چشم در برابر چشم: زندگی و خاطرات، بر اساس روایت شفاهی آمنه بهرامی نوا، به قلم مهدی سجودی. تهران: انتشارات مهراندیش

9. پا به پای سرو، نوشته عفت مرعشی، به اهتمام سیدعلی مرعشی. تهران: دفتر نشر معارف اسلامی

10. خاطرات تاج الملوک: در گفت و گو با ملیحه خسروداد، تورج انصاری، محمودعلی باتمانقلیچ، ویراسته مصطفی اسلامیه. تهران: نیلوفر [متن کامل این کتاب در 480 صفحه تحت عنوان خاطرات ملکه پهلوی: تاج الملوک پهلوی (همسر اول رضا شاه، مادر محمدرضا شاه پهلوی) را بنیاد تاریخ شفاهی (معاصر) ایران، نیویرک: نیما، 1380 منتشر کرده است، و گویا همزمان توسط این ناشر هم که اسمش به آفرین است در ایران منتشر شده. نسخه ما چاپ 1393 است! که نوشته چاپ پنجم کتاب. اما نسخه ای در 135 صفحه که در سال 1391 با ویرایش م. اسلامیه منتشر شده است شامل دو بخش خاطرات می شود، یکی رابطه با انگلیسی ها و دوم روابط به اصطلاح درباری. چون در عین تکراری بودن از هر لحاظ با کتاب اصلی فرق دارد جزو این لیست آوردیم.]

حجاب

11. مساله حجاب در غرب (بررسی حقوقی و جامعه شناختی)، نوشته دکتر علی غلامی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، دانشگاه امام صادق.

بررسی تاریخی

12. ارزش و مقام زن در ایران باستان، نوشته دکتر یونس وحدتی هلان. تبریز: اختر

زن در اسلام

13. مطالعه تطبيقي جايگاه زن در جاهليت، قرآن و سنت. نوشته مريم مشهدي علي پور. تهران: اميركبير

زنان در توسعه

14. نقش پنهان زنان در توسعه كشورهاي عربي. فريبا ركني. تهران: نوآور – پرسيا

حوزه نظری

15. معرفت شناسی فمینیستی از دیدگاه لیندا مارتین آلکوف، نوشته مریم روایی. تهران: روشنگران و مطالعات زنان

16. ایمان به مثابه عمل: رهیافتی معرفت شناسانه به الهیات فمینیستی، نوشته سیده زهرا مبلغ. تهران: نشر علم

17. در برزخ تساوی: نگاهی به روند و تاثیرات جنبش اجتماعی زنان، منصوره اشرافی. تهران: نشر شور آفرین [با خود نویسنده تماس گرفتیم، مجبور شده کتابش را خارج از کشور چاپ کند. ]

زنان و دفاع مقدس

18. آسمان: ستاری به روایت همسر شهید، نوشته لعیا رواق زاده. تهران: انتشارات روایت فتح

19. دخترم ناهید، نوشته حسین علی جعفری. تهران: انتشارات روایت فتح

20. مادران: فرشته ها حواسشان جمع است، شهیدان غیاثوند به روایت مادر، نوشته نجمه کتابچی. تهران: انتشارات روایت فتح

گزارش هشتمین دوره اهدای تندیس صدیقه دولت آبادی

مریم میرزانژاد


فاطمه کریمی در حال دریافت تندیس و تقدیرنامه

عصر روز چهارشنبه ۱۵ شهریور، تعدادی از فعالان حوزۀ مطالعات زنان میهمان شیوا دولت آبادی بودند تا هشتمین دورۀ اهدای تندیس صدیقه دولت آبادی در حوزۀ مطالعات زنان را برگزار کنند. تندیس این دوره به دو کتاب تراژدی تن اثر فاطمه کریمی، سفر دانه به گل اثر، مریم عاملی رضائی اهدا شد و از کتاب امر وانموده اثر آتوسا راوش نیز تقدیر به عمل آمد. هر سه این کتاب ها در سال ۱۳۸۹ انتشار یافته اند و در ۱۳۹۰ داوری شدند. اما اهدای تندیس طی مراسم به دلایل متفاوت و بارها به تعویق افتاد.


مریم رضائی با تندیس و تقدیرنامه

در این مراسم اعضای کتابخانه صدیقه دولت آبادی، هیئت داوران تندیس صدیقه دولت آبادی، و جمعی از زنان فعال در حوزه مطالعات زنان حضور داشتند. ناهید توسلی، مسرت امیر ابراهیمی، زیبا جلالی و… از میهمانان این مراسم بودند.


آتوسا راوش در حال دریافت تقدیرنامه

در ابتدا دو کلیپ ویدوئویی از دو برنده تندیس این دوره، فاطمه کریمی و مریم عاملی رضائی، پخش شد و آتوسا راوش هم از تجربه نگارش کتاب خود صحبت کرد.

پس از آن شیوا دولت آبادی، عضو هیئت امنای کتابخانه صدیقه دولت آیادی، با بیان تاریخچۀ کوتاهی از تاسیس کتابخانه و کار آن در این سالها تا هنگام تعطیلی آن، یاد صدیقه دولت آبادی را نیز گرامی داشت.

هر چند شهلا اعزازی از غایبان مراسم بود، اما در تماسی تلفنی گفتگویی کوتاه با میهمانان داشت و به برگزیدگان کتاب تبریک گفت.
سپس، طبق برنامه، فیروزه مهاجر عضو هیئت امنای کتابخانه و هیئت داوران تندیس، دربارۀ تندیس، کتابخانه مجازی و صفحۀ فیس بوک کتابخانه صحبت کرد. او گفت، مراسم تندیس را از همان سال 1383 که کتابخانه صدیقه دولت آبادی تاسیس شد هر سال در 8 مارس و در همان روز تاسیس کتابخانه ی یکی دو روز دیرتر برگزار می کردیم. اما با پلمب شدن کتابخانه در اردیبهشت 1389، باید دربارۀ ادامه یا عدم ادامۀ کارمان، یعنی جایزه دادن به کتاب های حوزۀ مطالعات زنان و همچنین ادبیات زنان که از 1387 آن را هم به برنامه تندیس اضافه کرده بودیم، تصمیم می گرفتیم. بالاخره هم تصمیم گرفتیم مطالعات زنان را ادامه بدهیم. اما نداشتن یک فضای واقعی ثابت تا امروز امکان اینکه مراسم را در 8 مارس برگزار کنیم از ما گرفته است. در ضمن، پلمب شدن کتابخانه باعث شد که هیئت امنا تصمیم به راه اندازی یک صفحه فیس بوک و همچنین کتابخانه مجازی صدیقه دولت آبادی بگیرد که فعلا هردوی اینها فعال است. هرچند کتابخانۀ مجازی ما هنوز مشکلاتی دارد که باید حل شود. برای حل این مشکلات از دوستان می خواهیم اگر تجربه هایی در این زمینه ها دارند و علاقمند به همکاری با کتابخانه هستند به ما اطلاع بدهند.

کتابخانه مجازی قرار است هم بخشی از تجربۀ فعالان این حوزه را مستند کند، و این هم به درد محققانی می خورد که بخواهند در مورد این دوره تحقیق کنند و هم به هرحال گوشه ای از فعالیت های ما را برای آینده ثبت می کند. هم اینکه وقتی تصمیم به ادامۀ کار تندیس صدیقه دولت آبادی گرفتیم مکانی برای ثبت و انتشار اخبار مربوط به آن می خواستیم. کمال مطلوب این بود که، کتابخانه ای مجازی شبیه به کتابخانۀ اصلی خودمان درست کنیم. اما، انتشار اینترنتی کتاب هایی که آخرین تاریخ انتشارشان از سی سال کم تر باشد طبق قانون ممنوع است، مگر با موافقت ناشر و نویسنده. برندۀ تندیس دورۀ هفتم، زنانی که زیر مقنعه کلاهداری می کردند، تالیف دکتر منصوره اتحادیه، بود که چون خود او هم مؤلف و هم ناشر اثر بود اجازه داد کتاب را روی سایت کتابخانه بگذاریم. این یک امکان خیلی خوب بود. خواهش مان از دوستان این است که اگر کتابی یا سندی در اختیار دارند که مربوط به زنان است و با توجه به ضوابطی که گفته شد انتشار اینترنتی آن بلامانع است به ما قرض بدهند تا برای استفادۀ عموم روی سایت و صفحۀ فیس بوک کتابخانه بگذاریم. غیر از آن، لطفا اگر مایل به همکاری با کتابخانۀ مجازی، یا هیئت داوران تندیس، هستید به ما اطلاع بدهید.

نیره توکلی از داوران هشتمین دورۀ جایزۀ تندیس با بیان این که تندیس صدیقه دولت آبادی تنها جایزه ای است که زن ها به زن ها می دهند گفت: در جامعۀ ما یا مجال حرف زدن به زنان داده نمی شود یا اگر قرار است آثارشان بررسی شود در چارچوب معیارهای پدر سالارانه بررسی می شود. هر چند نمی خواهم همۀ جایزه هایی را که داده می شود نفی کنم، اما معمولا معیارهایی در نظر گرفته می شود که تندیس صدیقه دولت آبادی را از آنها متفاوت می کند. نیره توکلی در ادامه گفت: مهمترین کاری که می توانیم انجام بدهیم این است که کارهایی که زن ها برای زن ها انجام دادند مورد تقدیر قرار گیرد. ما خوشحال بودیم که کتابهای امسال کتابهای بهتری بودند، تعداد کتاب هایی که در سالهای قبل کاندیدا می شدند بسیار کمتر بود، اما امسال خوشبختانه این سه کتاب هر کدام به نحوی نشان دهندۀ رشد فکری زنان بود یکی از جنبۀ تئوریک یکی از جنبۀ عملی و دیگری هم از جنبۀ تاریخی. واقعا به همین دلیل جایزۀ تندیس صدیقه دولت آبادی را باید حفظ کرد.

ما مشکلات زیادی داریم. همین که الان خانم دولت آبادی خانه خود را در اختیار ما قرار دادند نشان دهندۀ محدودیت های مان در برگزاری مراسم است. هرچند اسم ایشان به نوعی با تندیس صدیقه دولت آبادی گره خورده، اما به هر حال ما برای خیلی چیزها نیاز به کمک داریم. عمده تر از همه کمک فکری، مثل حضور نیروهای جدید در داوری و تقویت این کار. کتابخانه ای که با خون دل تشکیل شده بود و مایۀ امید بود، ولی همان هم بسته شد و از ما گرفته شد. اما به همین شکل ادامه خواهیم داد با داوران جدید و فکر های جدید.

زیبا جلالی ناشر هم از شرکت کنندگان در این میزگرد بود. وی بیان داشت: این مراسم با وجود این که در جایی محدود برگزار شد برای تک تک ما جای دلگرمی و امید دارد که به هر حال یک استمراری را در فعالیت زنان و بخش مکتوب زنان ببینیم. اولین جلسه اش را به یاد می آورم که در زیر زمینی تشکیل شد که محل اولیۀ کتابخانه صدیقه دولت آبادی بود و همه دوستان آنجا دور هم جمع شدند و روزی بسیار فراموش نشدنی بود، بخصوص برای من که مصادف بود با اولین هدیه به اولین کتابی که در حوزۀ مطالعات زنان چاپ کردم. کتاب خانم مشیر زاده بود. که جا دارد در این جا از خانم مشیر زاده هم تشکر کنم و یاد آن لحظات و کسانی را که این کتاب خانه را بنیان گذاشتند زنده کنم. به هر حال آغازی سمبلیک و یک تشویق و محرک سازنده برای ادامۀ انتشار کتاب های مطالعات زنان بود. بیشتر کتابهایی که در این حوزه منتشر کردیم جایزه گرفتند و الان شاهدم که نسلی از نویسنده های جوان این راه را ادامه می دهند. فکر می کنم این حرکت سبب این خلاقیت ها و ایجاد کتاب های این حوزه شده است. وی در ادامۀ سخنان خود گفت: الان همۀ ما در شرایط حاشیه ای به بقایمان ادامه می دهیم. یکی پلمپ می شود و به طور مجازی به بقای خود ادامه می دهد، یکی کتابش پس از انتشار مورد بی مهری قرار می گیرد. خیلی از کتاب های خودم مجوز انتشار نگرفت. همه این ها موجب حاشیه ای شدن کار ما می شود. ما چه باید بکنیم؟ فکر می کنم نباید نگرانی داشته باشیم فعلن برای اینکه مجازی هستیم، مهم این است که هستیم، همۀ ما با یک درد مشترک راه می رویم و ادامه می دهیم. زیبا جلالی ادامه داد، پس از مدتها که به ارشاد رفتم، گفتند شما هنوز هستید؟ کار می کنید؟ خودشان هم می دانند که همین که هستیم جای امید دارد. مهمتر از همه این است که در کنار هم باشیم و کمی تنوع در راه ها و گرایشها ایجاد کنیم. چون در این شرایط هم لازم است که جمع های زنان فراگیر تر باشد و افراد متنوع را در برگیرد. زیبا جلالی در ضمن پیشنهاد کرد که تندیس به کتاب های ترجمه هم تعلق بگیرد.

نسترن موسوی، از داوران تندیس صدیقه دولت آبادی، در این میزگرد با بیان دغدغه اش دربارۀ وضعیت رشتۀ مطالعات زنان گفت: چیزی نگرانم کرده و بر مبنای آن پیشنهادی هم دارم، آنچه که نگرانم کرده بیشتر مسیری است که رشتۀ مطالعات زنان در دانشگاه ها دارد برایش اتفاق می افتد. شماری از کتابها و درسهای این رشته چندان تغییر يافتهاند که چشم انداز مطلوبی را نشان نمیدهند. چه بسا واحدهای حذف شده یا به طور کلی رویکرد متفاوت که در پیش گرفته شده است سبب شود کسانی که از این پس در دانشگاهها در حوزۀ مطالعات «زنان و خانواده» تربیت میشوند به اندازهی فارغالتحصیلان پيشین در امور جاری زنان حساسیتهای لازم را نداشته باشند. نگرانی آن است که فارغ تحصیلانی که 4 سال پیش آموزش دیدند و امروز توانستند کمابیش کتابهایی را تولید کنند که میبینید، دیگر تربیت نشوند. و این موضوعی است که باید به آن فکر کرد. پیشنهاد من، یکی این است که ما در صورت امکان زمینه ای را برای آن نوع آموزش هایی که در دانشگاه دست نمیدهد، فراهم کنیم. مطالعات زنان، رشته ای دانشگاهی شمرده میشود و به اين معنا با ادبیات داستانی تفاوت دارد، يعنی لزوما متکی به خلاقیت فردی نیست بلکه باید درس خواند و آموخت و تحقیق کرد. حالا که جنبههایی از این آموزش، آن طور که در همه جا عموما مرسوم است، دارد محدود میشود تبعا تکمیل واحدهای درسی کنونی، از راههای آموزشی دیگر، الزامآور می نماید. امیدوارم یکی از خدماتی که سایت کتابخانه بتواند انجام دهد ارائهی درسگفتارهایی در این خصوص باشد.

نکتۀ دیگر آن که چیزی که در این میان از قلم می افتد، مقاله است. چرا مقاله را پیش می کشم؟ دوستانی هستند که مقاله نویس اند و لزوما نوشتههای خود را به شکل کتاب انتشار نمیدهند. در عین حال، در مطبوعات یا نشریههای تخصصی هم نمی توانند چاپ کنند يا چاپ میکنند ولی چندان به چشم نمیآید. بنابراین شاید بشود در این مورد هم کاری انجام داد و بخشی از کار را به بررسی تک مقالهها اختصاص داد. البته میدانم که این کار مستلزم داشتن نیرو است و در این شرایط چه بسا دعوت از کسانی برای گردآوری و انجام دادن این داوری چندان آسان نباشد.

فاطمه کریمی، نویسنده جوان کتاب تراژدی تن نیز در پایان نکات مهمی را با تکیه به تحربیات خودش بیان داشت. او گفت: می خواهم به عنوان کسی که در مرکز نبودم، و در یکی از شهر های حاشیه ای ایران شروع به کار کردم حرف بزنم، می خواهم از تجربیات خودم حرف بزنم، برای کسی مثل من که شروع به کار پژوهشی می کند همه چیز در شرایط بسیار محدود تر آغاز می شود. من تقریبا هیچ رابطه ای با جمع زنان دیگر اندیش نداشتم، دسترسی به کتاب نداشتم، البته تحصیل در دانشگاه علامه و آشنایی با اساتیدی مانند دکتر اعزازی به من کمک کرد تا تجربیاتم را به عنوان دغدغه ام مطرح کنم و آن را به کتاب تبدیل کنم. اما، می خواهم بگویم ما برای دیده شدن به محدودیت های مضاعفی دچار هستیم و از همه انتظار دارم فرصت دیده شدن را برای نویسندگان زنی که در حاشیه قرار گرفته اند فراهم کنند، تا انگیزه برای پژوهش و پرداختن به مسائل زنان در حاشیه ایجاد شود. ما به همدلی زنانه نسبت به زنان قومیت ها و فضای بیشتر احتیاج داریم.البته، من فکر می کنم خود زنان اقوام باید مسائل شان را مطرح کنند، چرا که زنان جریان اصلی ممکن است نتوانند موقعیت آنها را دریابند و درک کنند.

دوستانی که در مطبوعات هستند، در دانشگاه ها هستند، باید این کتابها را معرفی کنند یا هدیه کنند به هر شکل، یا بسته اش کنیم به این ور و آن ور بفرستیم.

ناهید توسلی هم پیشنهاد کرد، کتابهای برنده شده را در مجلۀ ماه آیندۀ نافه معرفی کنیم. همچنین، در حوزۀ زنان هرکس هر کتابی دارد دو نسخه به نشانی مجله بفرستد تا در مجلۀ نافه معرفی شود.

نیره توکلی در جمع بندی میزگرد گفت: خواهش می کنیم کمک کنید تا کتابهایی را که مجوز دارند روی سایت قرار دهیم. دوم این که مقاله بفرستید، باید کار کنیم. نباید همه چیز به امروز ختم شود، جلسات داوران به زودی برگزار می شود، سالی یک بار هم جلسه عمومی برگزار کنیم.

پس از آن نرگس طیبات، عضو هیئت امنای کتابخانه و هیئت داوران تندیس، گزارش روند داوری کتابها را که شهلا اعزازی تهیه کرده بود خواند.

در پایان این مراسم نیز تندیس صدیقه دولت آبادی به برندگان، فاطمه کریمی و مریم عاملی رضائی، اهدا شد و هیئت داوران تندیس از خانم آتوسا داروش با اهدای تقدیرنامه ای به ایشان سپاسگزاری کردند.

عکس‌هایی از مراسم

مریم عاملی رضایی و صحبت در مورد کتابش

تماس با ما: zananlibrary@gmail.com

خلاصه‌ای از بحث ختنه زنان به بهانه کتاب تراژدی تن

فاطمه کریمی

در همه جوامع بشری از دیرباز روش های مختلفی به منظور خشونت علیه زنان و کنترل بدن زنان به علل گوناگون به کار گرفته شده است. بسیاری از این روش های اعمال خشونت بر علیه زنان، «نهادینه» شده و گاهی نیز این روشها به صورت سنت درآمده و قداست یافته اند. یکی از مهمترین این نوع خشونت ها، «ختنه زنان» یا عمل «قطع آلت تناسلی زنان» است.

قطع آلت تناسلی زنان یکی از مسائلی است که در دو دهه اخیر از سوی مجامع ملی و بین المللی مورد توجه قرار گرفته است. ریشه ها و علل بروز این پدیده در تمامی جوامع بشری به دور از در نظر گرفتن نوع سیستم حکومتی که در جای خود می تواند نقش مؤثری ایفا کند برخواسته از فرهنگ و مناسبات حاکم بر جامعه است.

 در آوریل ۱۹۷۹، بحث قطع آلت تناسلی زنان وارد مباحث سازمان ملل شد و لزوم توجه به مناطقی که این عمل در آن به اجرا در می آید، در دستور کار سازمان ملل قرار گرفت. از این تاریخ به بعد، بحث ختنه زنان به سرعت در سطح ملی و بین المللی گسترش یافت و بر ضرورت جلوگیری از این عمل با بهره گیری از آموزش عمومی مردان و زنان، اعضای سازمان های بهداشتی و رهبران اجتماعات محلی تأکید شد.

 طی عمل مذکور، طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی، بخش هایی از آلت تناسلی زنان (کلیتوریس، لب های کوچک و بزرگ) به دلایل مختلف غیر پزشکی قطع یا بریده می شود.

دلایل مختلفی از قبیل ورود به بزرگسالی، کاهش میل جنسی، پیشگیری از انتقال بیماریهای جنسی، نظافت و… برای انجام عمل قطع آلت تناسلی زنان عنوان شد اما دلیلی که بیشتر بر روی آن تأکید شده، کاهش میل جنسی زنان است.

روشن است که عمل قطع آلت تناسلي زنان به ويژه قطع كليتوريس بر بهداشت جنسی و باروری زنان اثری منفی دارد. آثار روانی از قبیل ترس، کابوس، اضطراب و… ناشی از این عمل و ضایعات ایجاد شده در اندام های تناسلی زنانه بسیار عمیق بوده و در اغلب موارد غیرقابل جبران است. کلیتوریس کلیدی است برای ایجاد عملکرد طبیعی تمایلات جنسی زنان و قطع آن موجب سرد شدن روابط جنسی، نداشتن ارگاسم، آمیزش دردناک و… می شود. با روشن شدن مضراتعمل قطع آلت تناسلي زنان و مسائل مختلفی که زنان طی این عمل با آن روبرو می شوند و همچنین فهم و درک تجربه زنان طی عمل مذکور، اهمیت و ضرورت بررسی این مسئله آشکار می شود.

طبق گزارشاتی که در سال ۲۰۰۱ توسط یونیسف انتشار یافت، عنوان شده است که اصل و منشاء این عمل ناشناخته است، آغاز آن به قبل از اسلام و مسیحیت بر می گردد، در هیچ یک از کتب مقدس (تورات، انجیل و قرآن) ذکری از این عمل به میان نیامده است، با این وجود، عمل مذکور، در بین مذاهب، فرهنگ ها و قومیت های مختلف رواج دارد.

آمارها همچنین حاکی از آن است که در حدود ۱۳۰ تا ۱۶۰ میلیون زن و دختر در این کشورها دستخوش چنین ستمی شده اند، سالانه 2 میلیون نفر دیگر در معرض روبرو شدن با اين عمل قرار دارند و روزانه ۶۰۰۰ نفر به این آمارها اضافه می شوند.

در هیچ یک از گزارش های انتشار یافته از سوی سازمان های بین المللی اشاره ای به ختنه زنان در ایران نشده است و این مسئله از سوی بسیاری از فعالین اجتماعی پنهان بود. در چنین شرایطی کتاب تراژدی تن، حاصل پژوهشی است که با هدف شکستن سکوت از عمل قطع آلت تناسلی زنان و روشن ساختن زوایای پنهان این پدیده نگاشته شده است و در آن به بررسی تجربه زیسته زنانی که تحت عمل فوق قرار گرفته اند، پرداخته است. پژوهش فوق در شهرستان پاوه واقع در استان کرمانشاه در خلال سال های ۱۳۸۸ – ۱۳۸۶ صورت گرفته است.

مقاله:‌ واردات فرهنگ زیبایی به ایران: دهه های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰

واردات فرهنگ زیبایی به ایران: دهه های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰

نوشته کامرون مایکل امین

بروشور: جنسیت و فقر

جنسیت و فقر

نوشته : جما روزنبالت و کاترین ریک
اکسفام

آغاز به کار کتابخانه

همزمان با هشتم مارس ۱۳۹۰ و روز جهانی زن، کتابخانه دیجیتال صدیقه دولت آبادی با هدف جمع آوری مجموعه کتاب‌های حوزه زنان کار خود را آغاز کرد.

تقدیم تندیس مطالعات زنان صدیقه دولت آبادی به خانم دکتر منصوره اتحادیه



از آن جا که خانم دکتر منصوره اتحادیه خود در مراسم اعطای جایزه تندیس مطالعات زنان صدیقه دولت آبادی به کتاب “زنانی که زیر مقنعه کلاهداری کردند” حضور نداشتند و جایزه پس از پلمب شدن کتابخانه به امانت پیش یکی از اعضا بود، در سال جاری مجددا بخشی از هیئت امنا و اعضای کتابخانه برای دیدار با خانم اتحادیه و اهدای تندیس به دفتر نشر تاریخ رفتند.

برندگان جایزه در طول دوره فعالیت کتابخانه ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۹

از آغاز كار داوری كتاب تا كنون آثار زیر از نظر هیئت داوران شایسته دریافت تندیس صدیقه دولت آبادی یا لوح تقدیر کتابخانه در حوزه مطالعات زنان بوده اند:

  1. ۱۳۸۳. از جنبش تا نظریه اجتماعی: تاریخ دو قرن فمینیسم ، حمیرا مشیرزاده ، نشر شیرازه 1382
  2. ۱۳۸۴.داد بی داد: نخستین زندان زنان سیاسی 1357-1350 ، ویدا حاجبی تبریزی ، نشر بازتاب نگار1383
  3. ۱۳۸۵.جنبش حقوق زنان در ایران، طغیان، افول و … ، الیز ساناساریان ، ترجمه نوشین احمدی خراسانی ، نشر اختران 1384
  4. ۱۳۸۶.زنان پیشگام ایران: خدیجه افضل وزیری، نوشته مهرانگیز ملاح، نشر شیرازه؛ و اهدای لوح تقدیر به زن ایرانی در نشریات مشروطه، نوشته غلامرضا وطن دوست، با همکاری مریم شبیری و آفرین توکلی، موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی 1385
  5. ۱۳۸۷. هیچ کتابی به مرحله نهایی نرسید.
  6. ۱۳۸۸. هیچ کتابی به مرحله نهایی نرسید.
  7. ۱۳۸۹.زنانی که زیر مقنعه کلاهداری نموده اند ، منصوره اتحادیه (نظام مافی) ، نشر تاریخ ایران 1388

در حوزه ادبیات زنان در سال اول، ۱۳۸۶، نخستین دوره داوری ادبیات “نکوداشت زنان داستان نویس ایران” نامگذاری شد و به تحلیل از زنان داستان نویس معاصر اختصاص یافت. از میان 50 زن نویسنده از آغاز ادبیات مدرن تا تاریخ برگزاری داوری 13 نام به عنوان نمایندگان زنان داستان نویس برگزیده شد. این انتخاب با توجه به کارتامه ادبی شان صورت گرفت. برگزیدگان سه نسل زنان داستان نویس از دیدگاه داوری صدیقه دولت آبادی عبارت بودند از:

نسل اول: سیمین دانشور، گلی ترقی، شهرنوش پارسی پور
نسل دوم: منیرو روانی پور، ناهید طباطبایی، فرخنده اقایی، شیوا ارسطویی، زویا پیرزاد
نسل سوم: فریبا وفی، طاهره علوی، محبوبه میرقدیری، سپیده شاملو، مهسا محب علی

در سال دوم هیئت داوران از ۳۷ عنوان کتاب انتشار یافته ۲۴ عنوان را مورد بررسی قرارداد. ۱۳ عنوان به دلیل توزیع نامناسب یا دلایل دیگر در بازار کتاب موجود نبود و بررسی نشد. در مرحله دوم 5 عنوان شامل مجموعه داستان و رمان به مرحله نیمه نهایی راه یافت. اسامی این عناوین به ترتیب الفبا:

  • انتخاب ، سیمین دانشور ، مجموعه داستان
  • پای گریز ، صغری آقامحمدی ، رمان
  • جمعه بیست و هشتم روی صندلی لهستانی ، غزال زرگر امینی ، مجموعه داستان
  • عشق روی چاکرای دوم ، ناتاشا امیری ، مجموعه داستان
  • ماه سربی ، ماهزاده امیری ، مجموعه داستان

گزارش تفکیکی جایزه مطالعات زنان 1383-1389

۱۳۸۳

فهرستی از کتاب های سال ۱۳۸۲ برای اولین تندیس صدیقه دولت آبادی ۱۳۸۳ وجود ندارد: در این سال داوری را خود اعضای مرکز فرهنگی زنان انجام دادند و اهدای جایزه به از جنبش تا نظریه اجتماعی: تاریخ دو قرن فمینیسم، نوشته حمیرا مشیرزاده در روز افتتاح کتابخانه مصادف با 17 اسفند/8 مارس 2005 صورت گرفت.

۱۳۸۴

فهرستی شامل 76 عنوان کتاب مرتبط با زنان تهیه شد. پس از بررسی اولیه 40 عنوان که به حوزه مطالعات زنان ربط می یافت باقی ماند. در جلساتی که برگزار شد در مجموع از حضور 14 صاحب نظر دانشگاهی و غیر دانشگاهی، پژوهشگر و فعال اجتماعی در حوزه زنان و نیز داوران با تجربه در جوایز ملی و بین المللی بهره مند شدیم. پس از تعیین معیارها از میان 40 اثر 20 عنوان برای حضور در مراحل بعدی مناسب شناخته شد. در پایان 6 اثر برای معرفی در مرحله نیمه نهایی انتخاب شد و به رسانه ها نیز اعلام شد. عناوین کتاب ها به ترتیب الفبا به شرح زیر است:

  1. پروین اعتصامی همراه با کتابشناسی توصیفی ، روح انگیز کراچی ، داستان سرا- شیراز
  2. داد بی داد: نحستین زندان زنان سیاسی 1357-1350 ، به کوشش ویدا حاجبی تبریزی ، بازتاب نگار
  3. زیر نگاه پدر: خاطرات مهرماه فرمانفرماییان از اندرونی ، مهرماه فرمانفرماییان ، کویر
  4. مادر و پنجاه سال زندگی در ایران ، توران میرهادی (خمارلو) سیمین ضرابی ، نشر قطره
  5. ما هم در این خانه حقی داریم: خاطرات نجمی علوی ، حمید احمدی ، کویر
  6. مردم شناسی جنسیت ، امیلیا نرسیسیانس ، نشر افکار و میراث فرهنگی

از این میان دو عنوان مردم شناسی جنسیت و داد بی داد به مرحله نهایی راه یافت که در گزارش هیئت داوران معرفی شد. سرانجام داد بی داد به دلیل نثر روان و پر کشش، ساختار منسجم، تقسیم بندی مناسب، صداقت در روایت ها، ارائه اطلاعات دست اول سیاسی – اجتماعی از فعالیت های زنان در پیش از انقلاب و برقراری ارتباط با مخاطب عام شایسته دریافت جایزه صدیقه دولت آبادی شناخته شد. جایزه را زهره تنکابنی، یکی از همبندان خانم حاجبی، از طرف ایشان گرفت.

مراسم اهدای جایزه سه شنبه 16 اسفند ماه ۱۳۸۴ از 5 الی 8 با شرکت بیش از ۲۰۰ نفر از فعالان و مهمانان در سالن کنفرانس مؤسسه ای در یکی از فرعی های خیابان شهید بهشتی (عباس آباد سابق) همراه با نمایش چند فیلم: “افغانستان حقیقت گمشده” یاسمن ملک نصر؛ “فیلمی کوتاه درباره صدیقه دولت آبادی” آزاده بی زار گیتی و بابک بهداد؛ “نقش زن” نوشته فرهاد آیش و کارگردانی علی هاشمی؛ “طغیان آگاهی” پروین اردلان، ناهید میرحاج و همایون؛ و اجرای موسیقی “لالایی ها و مراثی زنان قشقایی” گروه حاوا به سرپرستی پروین بهمنی برگزار شد. (برای بیانیه هیئت داوران نک پیوست پنج.)

۱۳۸۵

فهرستی شامل 130 عنوان کتاب های منتشره از هشت مارس 1383 تا هشت مارس 1384 در ارتباط با زنان با استفاده از کارنامه نشر، فهرست خانه کتاب، قفسه های کتابفروشان و منابع اینترنتی تهیه شد. پس از بررسی مقدماتی تنها 60 عنوان که به حوزه مطالعات زنان ربط می یافت باقی ماند. در جلساتی که برگزار شد با 11 صاحب نظر دانشگاهی و غیر دانشگاهی، پژوهشگر و فعال اجتماعی در حوزه زنان و پس از تعیین معیارها از این میان 19 عنوان به مرحله نیمه نهایی رسید از این قرار:

  1. اولین زنان ، عذرا دژم ، نشر علم
  2. بازپژوهی حقوق زنان در اسلام ، ، ناصر قربان نیا و همکاران ، مرکز امور مشارکت زنان
  3. جنسیت، ناسیونایسم و تجدد در ایران ، فاطمه صادقی ، قصیده سرا
  4. جنبش حقوق زنان در ایران، طغیان، افول و… ، الیز ساناساریان ، ترجمه نوشین احمدی ، نشر اختران
  5. خاطرات و زندگی دکتر ایراندخت میرهادی ، به کوشش آذر میرهادی ، نشر قطره
  6. رویاهای زنانه در دنیای مردانه ، جمیله کدیور ، انتشارات امید ایرانیان
  7. زنان ترانه: بررسی حضور زن در ترانه ها و اشعار عامیانه ، بنفشه حجازی ، قصیده سرا
  8. زنان نمایشنامه نویس ایران از انقلاب مشروطه تا سال 1357 ، گل مهر کازری ، روشنگران و مطالعات زنان
  9. زن باش ، سمیه سادات لوح موسوی ، دفتر نشر فرهنگ اسلامی
  10. زن، سیاست و حرم سرا در عصر صفویه ، عبدالمجید شجاع ، انتشارات امیدمهر- سبزوار
  11. زن در تاریخ نگاری صفویه ، عباسقبی غفاری فرد ، امیر کبیر
  12. زنان، بحران ها و انحراف ها ، نیما سینا ، انتشارات فراکام – قم
  13. سه زن ، زمان رضاخانی ، ناشر خود نویسنده
  14. شاهنامه و فمینیسم ، مهری تلخابی ، انتشارات ترفند
  15. شما در این خانه حقی ندارید ، پرویز رجبی ، انتشارات پژواک کیوان
  16. فرهنگنامه زنان پارسی گوی ، نجف قلی مهاجر ، انتشارات اوحدی
  17. گذار زن از گدار تاریخ ، محمد ابراهیم باستانی پاریزی ، انتشارات علم
  18. ناچیز شمردن زن در درازنای روزگاران ، کیاندخت نورافروز ، نشر دات
  19. نهضت نسوان شرق ، به کوشش غلامرضا سلامی و افسانه نجم آبادی ، نشر شیرازه

از این میان شش عنوان برای معرفی به مرحله نهایی رسید و این عناوین در اختیار مطبوعات و سایت ها نیز قرار گرفت. عناوین این کتاب ها به ترتیب حروف الفبا به شرح زیر است:

  1. بازپژوهی حقوق زنان در اسلام: بررسی قوانین مربوط به زنان ، ناصر قربان نیا و همکاران ، مرکز امور مشارکت زنان
  2. جنبش حقوق زنان در ایران، طغیان، افول و… ، الیز ساناساریان ترجمه نوشین احمدی ، نشر اختران
  3. خاطرات و زندگی دکتر ایراندخت میرهادی ، به کوشش آذر میرهادی ، نشر قطره
  4. زن، سیاست و حرم سرا در عصر صفویه ، عبدالمجید شجاع ، انتشارات امیدمهر- سبزوار
  5. زنان نمایشنامه نویس ایران از انقلاب مشروطه تا سال 1357 ، گل مهر کازری ، روشنگران و مطالعات زنان
  6. نهضت نسوان شرق ، به کوشش غلامرضا سلامی و افسانه نجم آبادی ، نشر شیرازه

مراسم اهدای تندیس صدیقه دولت آبادی در چهارشنبه 16 اسفند ماه ۱۳۵۸ از ۱۷:۳۰ الی ۱۹:۳۰ در سالن آقای اتحادیه در نیاوران که 200 نفر گنجایش داشت و محل برگزاری سخنرانی های نشر فرزان روز نیز بود برگزار شد. مراسم شامل گزارش های هیئت امنای کتابخانه و هیئت داوران تندیس و فعالیت یک ساله جنبش زنان بود و همچنین نمایش فیلم “سارا، زنی از بزین” رضا رئیسی.

جایزه به جنبش حقوق زنان در ایران، طغیان، افول و… نوشته الیز ساناساریان، ترجمه نوشین احمدی خراسانی اهدا شد.

۱۳۸۶

فهرستی شامل 107 عنوان کتاب در ارتباط با زنان با استفاده از کارنامه نشر، فهرست خانه کتاب، قفسه های کتابفروشان و منابع اینترنتی تهیه شد. پس از بررسی مقدماتی 42 عنوان مرتبط با حوزه مطالعات زنان به مرحله دوم راه یافت. اما تعدادی از کتاب ها به دلیل توزیع نامناسب موجود نبود و تعدادی دیگر نیز نظر به معیارهای داوری حذف شد و تنها ۲۲ عنوان به مرحله نهایی یافت که عبارت بود از:

  1. انرژی، زن و محیط زیست ، دکتر نسترن رحیمی ، مرکز امور زنان و خانواده – نهاد ریاست جمهوری – ستاد امور زنان وزارت نیرو
  2. زن ایرانی در نشریات مشروطه ، دکتر غلامرضا وطن دوست وهمکاران ، انتشارات موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی
  3. زنان پیشگام ایرانی، خدیجه افضل وزیری: دحتر بی بی خانم استرآبادی ، مهرانگیز ملاح ، نشر شیرازه
  4. ستاره های بی نشان (3 جلد) ، رضا رئیسی
  5. در کوچه های خاکی معصومیت ، نسرین مدنی ، نشر چشمه
  6. تاریخ هیچکس: بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر افشاریه و زندیه ، بنفشه حجازی ، قصیده سرا
  7. زن در طول تاریخ ، فرشته کریمی، بهروز عربشاهی ، انتشارات نوید شیراز
  8. زن تاریخ: بررسی جایگاه زن از عهد باستان تا پایان دوره ساسانیان ، بنفشه حجازی ، قصیده سرا
  9. نظام اسلامی و مسئله روسپیگری (مجموعه مقالات و گفت گوها) ، به کوشش ابراهیم شفیعی سروستانی ، مرکز مدیریت حوزه های علمیه خواهران، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان
  10. خانواده – کار – جنسیت ، دکتر امیر رستگار خالد ، انتشارات روابط عمومی شورای فرهنگی احتماعی زنان
  11. زنان ریاست می کنند مردان هیاهو می کنند ، عباس عطاری کرمانی ، نشر پیکان
  12. خدا زن را کامل آفرید ، ایرج معانی ، چاپخش
  13. فرهنگ زنان شاهنامه ، بهمن حیدری ، پژواک کیوان
  14. چند کلمه از مادر شوهر: امثال و حکم مربوط به زنان در زبان فارسی ، بنفشه حجازی ، نشر فرزان
  15. آقاجان شازده ، شهلا سلطانی ، نشر فرزان روز
  16. اوسنه ای چند موضوعی و درنگی در اصطلاح مکر زن ، محسن میهن دوست ، نشر گل آذین
  17. سازمان زنان ایران ، حمیرا رنجبر عمرانی ، موسسه مطالعات تاریخ معاصر
  18. سیر تحولات اجتماعی زنان ، مرضیه کرباسی زاده ، نشر اکنون
  19. هویت گمشده ی زن ایرانی ، عاطفه حسینی الست ، اندیشه ی ماندگار، قم
  20. مشارکت نهادی زنان در مدیریت مصرف آب ، انوش نوری اسفندیاری ، مذکر امور زنان وخانواده – نهاد ریاست جمهوری – ستاد امور زنان وزارت نیرو
  21. مردم،… و مابقی قضایا ، ناهید شریفی انبیا ، انتشارات روشنگران و مطالعات زنان
  22. کالبدشکافی خشونت علیه زنان ، شهیندخت ملاوردی ، انتشارات دانش نگار و انتشارات حقوقدان

از این میان شش عنوان برای معرفی به مرحله نهایی رسید و این عناوین در اختیار مطبوعات و سایت ها نیز قرار گرفت. عناوین این کتاب ها به ترتیب حروف الفبا به شرح زیر است:

  1. آقاجان شازده ، شهلا سلطانی ، نشر فرزان روز
  2. تاریخ هیچکس: بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر افشاریه و زندیه ، بنفشه حجازی ، قصیده سرا
  3. زن ایرانی در نشریات مشروطه ، دکتر غلامرضا وطن دوست وهمکاران ، انتشارات موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی
  4. زنان پیشگام ایرانی، خدیجه افضل وزیری: دحتر بی بی خانم استرآبادی ، مهرانگیز ملاح ، نشر شیرازه
  5. زن تاریخ: بررسی جایگاه زن از عهد باستان تا پایان دوره ساسانیان ، بنفشه حجازی ، قصیده سرا
  6. سازمان زنان ایران ، حمیرا رنجبر عمرانی ، موسسه مطالعات تاریخ معاصر

در این دوره تندیس به کتابی تعلق نگرفت و دو کتاب زنان پیشگام ایرانی نوشته خانم مهرانگیز ملاح و زن ایرانی در نشریات مشروطه پژوهش دکتر غلامرضا وطن دوست و همکاری مریم شبیری و آفرین توکلی لوح تقدیر دریافت کردند.
مراسم اهدای تندیس در سعادت آباد و یک گالری هنری برگزار شد. این همزمان بود با اهدای تندیس خانم بهبهانی به ایشان از طرف آقای مجسمه سازی به نام امیر محمد قاسمی زاده. خانم بهبهانی که عضو هیئت امنای کتابخانه بود، خواسته بود که برنامه اهدای مجسمه به ایشان با اهدای تندیس یکجا برگزار شود.

سال 1۱۳۸۶ آغاز اهدای جایزه به اثر برتر در ادبیات زنان نیز بود. برای شروع به جای اهدای جایزه هیئت داوران ترجیح داد این اولین حرکت را “نکوداشت زنان نویسنده” نام نهد و به بزرگداشت برگزیدگانی از سه نسل اختصاص دهد.

۱۳۸۷

فهرستی شامل ۷۳ عنوان کتاب مرتبط با مسائل زنان با استفاده از کارنامه نشر، فهرست خانه کتاب، قفسه های کتابفروشان و منابع اینترنتی تهیه شد. پس از بررسی مقدماتی و در مرحله دوم 27 عنوان که با حوزه مطالعات زنان ارتباط می یافت انتخاب شد. اما تعدادی از کتاب ها به دلیل توزیع نامناسب موجود نبود و تعدادی دیگر نیز نظر به معیارهای داوری حذف شد و تنها 10 عنوان باقی ماند که عبارت بود از:

  1. انسان شناسی خانواده و خویشاوندی ، منیژه مقصودی ، نشر شیرازه
  2. جامعه شناسی مشارکت سیاسی زنان ، دکتر محمدحسین پناهی ، دانشگاه علامه طباطبایی
  3. جنسیت و دیدگاه های نئو فمینیستی ، دکتر عباس محمدی اصل ، نشر علم
  4. نقش سیاسی اجتماعی زنان در تاریخ معاصر ایران ، مرتضی شیرودی ، پژوهشکده تحقیقات اسلامی
  5. بررسی وضعیت تحقیقات علوم انسانی در مسائل زنان ، گروه بررسی مسائل زنان- دکتر ثریا مکنون ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
  6. جنسیت و توسعه ، دکتر فضیله خانی ، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی
  7. جنسیت و جامعه شناسی دین ، دکتر مجید محود، میثم کایدان (بخش اعظم کتاب ترجمه است) ، انتشارات آوند اندیشه-شیراز
  8. زن و اجتماع ، لطیف رضوی ، انتشارات بعثت
  9. زن در تفکر نیچه ، نوشین شاهنده و ناصرالدین علی تقیان ، انتشارات قصیده سرا
  10. زن و توسعه ، شمس السادات زاهدی ، سازمان حفاظت محیط ریست

این فهرست نهایی است که پس از بررسی انتخاب شده. در این میان هیچ کتابی نه تندیس گرفت و نه تقدیر شد. هیئت داوران دوباره بر این امر که پرداختن به مسائل زنان از زاویه ای تحلیلی یا داشتن رویکرد جنسیتی یک ملاک عمده در انتخاب است تاکید کرد. در گزارش هیئت داوران به وضعیت بد صنعت نشر به دلیل مداخلات چند جانبه نیز اشاره شده بود. مراسم در کتابخانه صدیقه دولت آبادی و با حضور تعدادی از صاحب نظران و فعالان جنبش زنان برگزار شد.

۱۳۸۸

فهرستی شامل 107 عنوان کتاب مرتبط با مسائل زنان با استفاده از کارنامه نشر، فهرست خانه کتاب، قفسه های کتابفروشان و منابع اینترنتی تهیه شد. در مرحله بعدی و پس از بررسی مقدماتی 42 عنوان مرتبط با حوزه مطالعات زنان انتخاب شد. مانند همیشه به تعدادی از کتاب ها به دلیل توزیع نامناسب دسترسی نیافتیم و تعدادی دیگر نیز نظر به معیارهای داوری حذف شد و 15 عنوان به مرحله نهایی یافت که عبارت بود از:

  1. همسر آزاری ، شهربانو قهاری-جعفر بوالهری ، قطره
  2. زنان ساسانی، از فرمانبری تا فرمانروایی ، راضیه عیسی زاده ، نشر موج
  3. زنان در داستان: قهرمانان زن در داستان های زنان داستان نویس ایران ، نرگس باقری ، مروارید
  4. زن ایرانی و عصر روشنگری ، نازلی اسکندری نژاد ، نشر زیبا
  5. زن، فقه، اسلام ، صدیقه وسمقی ، نشر صمدیه
  6. صورت بندی مطالعات زنان در جهان اسلام ، محمد پزشکی ، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
  7. تاملی بر هویت زن ایرانی ، مریم رفعت جاه ، انتشارات دانشگاه تهران
  8. زنان در عرصه عمومی ، محمد عبداللهی ، انتشارات جامعه شناسان
  9. زن و هویت یابی در ایران امروز ، گیتی عزیزخواه ، انتشارات روشنگران و مطالعات زنان
  10. جنسیت، فرهنگ، ارزش ها و نگرش ها ، سوسن باستانی ، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات
  11. زن باش ، سمیه سادات لوح موسوی ، دفتر نشر فرهنگ اسلامی
  12. زن و شعر ، زینب یزدانی و قدمعلی سرامی (مقدمه) ، نشر تیرگان
  13. زن در اندیشه اسلامی ، مهدی مهریزی ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
  14. نواندیشی دینی و مسئله ی زن ، مهدی مهریزی ، نشر صحیفه خرد
  15. درآمدی بر پارادایم جغرافیای جنسیت ، دکتر فضیله خانی ، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت)

هیئت داوران هیچ کتابی را شایسته انتخاب به عنوان اثر برگزیده ندانست، چرا که با افت کیفیت کتاب ها روبرو بودیم. تقریبا یک سوم این کتاب ها پایان نامه دانشجویی بودند یا نوشته اساتید دانشگاه که به لحاظ ارجاع منابع، انسجام مطالب و آماردهی علمی نبودند. مسئله دیگر نداشتن رویکرد جنسیتی بود. بیشتر مطالب در صدد رد کردن رویکرد جنسیتی بودند، تحلیل در این کتاب ها جایی نداشت، حتی نظریه های استفاده شده هم برای تحلیل استفاده نشده بودند. همچنین پرداخت به موضوع بسیار بسیار سطحی بود.

۱۳۸۹

در داوری تندیس ۱۳۸۹ مانند سال های گذشته در ابتدا با مراجعه به منابع مختلف لیست کتاب های مربوط به زنان جمع اوری شد . این لیست در برگیرنده حدود 60 عنوان بود . پس از گزینش اولیه 30 کتاب باقی ماند. کتاب های سال ۱۳۸۸ گستره بزرگی را در بر می گرفتند . از آسیب های اجتماعی، خشونت ، ادبیات، تاریخ و مجموعه ای از قوانین. تعدد کتاب ها در سال گذشته و همچنین تنوع عناوین نمایشگر رو آوردن افرادی از گروه های مختلف نگرش های متفاوت به حوزه مطالعات زنان بود. فهرست 30 کتاب از این قرار است:

  1. زنانی که زیر مقنعه کلاهداری نموده اند ، منصوره اتحادیه ، نشر تاریخ ایران
  2. تاریخ خانمها: بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر قاجار ، بنفشه حجازی ، قصیده سرا
  3. زنان و پیوندهای عاطفی ، مهناز کوشا ، نشر دانژه
  4. زنان در عرصه مدیریت ، شمس اسادات زاهدی ، مرکز نشر دانشگاهی
  5. ریشه های زن ستیزی در ادبیات کلاسیک فارسی ، مریم حسینی ، نشر چشمه
  6. سیطره جنس ، محبوبه پاک نیا، مرتضی مردیها ، نشر نی
  7. فصل مشترک تبعیض ها ، سمیه رواسیان کاشی ، نشر شیرازه
  8. زندگی روزمره در ایران مدرن: با تامل در سینمای ایران ، هاله لاجوردی ، نشر ثالث
  9. تاثیر حضور و قدرت زنان در محیط اجتماعی ، جمشید پرکاس ، نشر البرز
  10. مطالعه تطبیقی حقوق زنان از منظر اسلام و غرب (در 4 جلد) ، دکتر فائزه عظیم زاده اردبیلی و لیلا خسروی ، مرکز امور زنان و خانواده ریاست جمهوری
  11. زن ذلیل: زنان سلطه جو، مردان سلطه پذیر ، بیوک محمدی ، نشر واژه آرا
  12. آسیب شناسی اجتماعی ، محمد حسین فرجاد ، نشر علم
  13. بررسی جایگاه زن در عصر قاجار ، بنفشه حجازی ، قصیده سرا
  14. زنان و محیط زیست – عباس محمدی اصل ، – نشر شیرازه
  15. حنسیت و خشونت – عباس محمدی اصل – روشنگران
  16. موانع مشارکت سیاسی زنان – زهرا نژادبهرام – رسانش
  17. شاهنامه به نثر (داستان های شاهنامه به همراه زنان نامدار شاهنامه) ، امیرحسین عقیلی ، بهزاد
  18. مشارکت سیاسی زنان ، مهدی علایی اکرم پناهی ، ندای شمس- تبریز
  19. جامعه شناسی سازمان های غیردولتی زنان ، معصومه آهنگر و سیده فاطمه محبی ، شورای فرهنگی اجتماعی زنان
  20. روش تحقیق در علوم اجتماعی ، ارتباطات اجتماعی و مطالعات زنان ، حسین میرزایی ، جهاد دانشگاهی، واحد تهران
  21. سیاست و زنان ایرانی: عوامل موثر بر مشارکت سیاسی زنان ، سوده حجنی کرمانی ، موسسه بین المللی پژوهشی فرهنگی هنری جامعه و فرهنگ
  22. فردوسی و نظام قانونمند و شگفتی زای شاهنامه زنان : جامعه ، سنتها و آئین ها و ارزشهای کهن در شاهنامه ، ناهید معتمدی ، انتشارات گوتنبرگ
  23. کتاب راهنما برای مدیران زندان و سیاستگذاران ( درباره زنان و زندان) ، روزنامه رسمی کشور
  24. مشاهیر زنان ترکمن ، سونا سارلی ، نشر مختومقلی فراغی- گرگان
  25. نقش زنان در انقلاب مشروطه ( از ابتدا 1285تا آغاز سلطنت پهلوی اول 1304) ، خداداد لزرجانی ، رشت؟
  26. نقش وکلای زن در دفاع از حقوق زن ، سیدقاسم موسوی ، سیدقاسم موسوی
  27. اسلام و تفاوت های جنسیتی در نهادهای اجتماعی ، حسین بستان نجفی ، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه – قم
  28. مطالعه ابعاد جنسیتی : برنامه سوم و چهارم توسعه و بررسی میزان تحقق اهداف جنسیتی در برنامه سوم توسعه ، سهیلا صادقی فسائی، سمیرا کلهر ، انتشارات دانشگاه تهران
  29. جنسیت و تضاد نقش های زناشویی ، زهرا زارع ، جامعه شناسان
  30. زن در تئاتر معاصر ایران ، منوچهر اکبرلو ، نشر رابعه

از میان کتاب های انتخابی گروه داوران مطالعات زنان پس از بررسی مقدماتی این فهرست، بر اساس معیارهای داوری، 20 عنوان کتاب به مرحله دوم راه یافت. در مرحله دوم 9 عنوان مورد بحث و بررسی نهایی قرار گرفت. از میان این عناوین هیئت داوران روی اهمیت 3 کتاب به عنوان کتاب مرجع تاکید می کند و از میان 6 کتابی که به مرحله نهایی راه یافتند یکی را شایسته دریافت تندیس صدیقه دولت آبادی دانست. 9 کتاب عبارت بود از:

  1. تاریخ خانمها: بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر قاجار ، بنفشه حجازی ، قصیده سرا
  2. جامعه شناسی سازمان های غیردولتی زنان ، معصومه آهنگر و سیده فاطمه محبی ، شورای فرهنگی اجتماعی زنان
  3. ریشه های زن ستیزی در ادبیات کلاسیک فارسی ، مریم حسینی ، نشر چشمه
  4. زنانی که زیر مقنعه کلاهداری نموده اند ، منصوره اتحادیه ، نشر تاریخ ایران
  5. زنان در عرصه مدیریت ، شمس السادات زاهدی ، مرکز نشر دانشگاهی
  6. زنان و پیوندهای عاطفی ، مهناز کوشا ، نشر دانژه
  7. سیطره جنس ، محبوبه پاک نیا، مرتضی مردیها ، نشر نی
  8. فصل مشترک تبعیض ها ، سمیه رواسیان کاشی ، نشر شیرازه
  9. موانع مشارکت سیاسی زنان ، زهرا نژادبهرام ، انتشارات رسانش

از میان این عناوین هیئت داوران روی اهمیت 3 کتاب به عنوان کتاب مرجع تاکید می کند و از میان 6 کتابی که به مرحله نهایی راه یافتند یکی را شایسته دریافت تندیس صدیقه دولت آبادی دانست. سه کتاب فصل مشترك تبعیض ها، جامعه شناسی سازمان های غیر دولتی و سیطره جنس با اینكه با معیارهای دریافت تندیس منطبق نبودند به دلیل غنا بخشیدن به كتاب های موجود مرجع برای استفاده محققان و دانشجویان مطالعات زنان معرفی و به خوانندگان توصیه شد.

زنان در عرصه مدیریت و هم چنین موانع مشارکت سیاسی زنان از لحاظ انجام پژوهش به عنوان راهنمایی برای دانشجویان جهت انجام کار های پژوهشی مناسب هستند .

ریشه های زن ستیزی در بر گیرنده نگاهی به دیدگاه زن ستیزی و در مواردی زن ستایی در ادبیات ایران است. کتاب در بر گیرنده مجموعه مقالاتی است که نویسنده در مورد ادبیات تالیف کرده است .

تاریخ خانم ها و زنانی که زیر مقتعه کلاهداری نموده اند به بررسی وضعیت زنان در دوران گذشته و هم چنین زندگینامه یک زن در دوره قاجار می پردازند . این دو کتاب هر دو در مورد ایران و زنان ایرانی قابل اهمیت هستند . همین طور می توان از پیوند های عاطفی به عنوان تاریخ شفاهی زنان ایران در دوره پهلوی و اوایل انقلاب نام برد . کتاب پایان نامه ای است در یكی از دانشگاههای امریکا و در بر گیرنده پبوند های عاطفی زنانی است که در زمان مصاحبه در سنین 35 سال به بالا بودند . این کتاب نشانگر نوع روابط دختران با والدین و سپس همسر و فرزندان خود است . هر شش کتاب به عنوان برگزیده انتخاب و برای مطالعه توصیه شدند.

این هفتمین دوره جایزه کتاب “صدیقه دولت آبادی” بود و مراسم در کتابخانه صدیقه دولت آبادی و با حضور تعدادی از صاحب نظران و فعالان جنبش زنان برگزار شد. امسال جایزه برترین كتاب در حوزه مطالعات زنان به كتاب زنانی كه زیر مغنعه كلاهداری نموده اند تالیف منصوره اتحادیه اهدا شد. پریا میرحاج از طرف ایشان و به دلیل در سفر بودن خانم اتحادیه تندیس را دریافت كرد.

آگاهی دهندگی در مورد زنان در دوران گذشته و تاکید بر زندگی زنانی که هر چند در جنبش های زنان دخالت نداشتند اما در زندگی خود فعال بودند ،ارائه اطلاعاتی در مورد چگونگی زندگی زنان مانند ازدواج ها، فرزندان و مسایل زندگی انان، ارائه گوشه ای از تاریخ دوران قبل از دید زنان، ارائه زندگی زنان در متن تاریخ به جای تاکید بر زندگی نامه مردان از جمله دلایل انتخاب این كتاب بود.

هیئت داوران این دوره از نقد كتاب های بد هم بازنماند. اتفاق نظر در مورد یكی از این كتابها یعنی زن ذلیل به حدی بود كه نیره توكلی دیگر داور این دوره در ادامه مراسم نقدی را با بن مایه طنز ارائه كرد كه لبخند را به لب مدعوین نشاند. این کتاب كه تالیف دکتر بیوک محمدی، دانشگاهی و متخصص در روش تحقیق و دروس جامعه شناسی تالیف شده با نوعی شبه تحقیق مردانی را که به نوعی به گفتار و تفکر همسران خود احترام می گذارند و در تصمیم گیری ها با او مشورت می کنند زن ذلیل وانمود می کند.

با توجه به پلمب شدن کتابخانه در غروب پنج شنبه ۸ اردیبهشت عملا یک دوره فعالیت کتابخانه و تندیس به پایان رسید.

درباره کتابخانه صدیقه دولت آبادی

کتابخانه صدیقه دولت آبادی در 1383 توسط مرکز فرهنگی زنان، “تشكلي غير دولتي که فعاليت هاي فرهنگي، اجتماعي و پژوهشي خود را در مورد مسائل زنان از سال 1379 آغاز كرده بود و مجوز  فعاليت خود را در مرداد 1380 از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي گرفته بود،”( برای اطلاعات بیشتر درباره مرکز فرهنگی زنان نک پیوست یک) تاسیس شد.

فکر تاسیس کتابخانه چند سالی بود که در مرکز فرهنگی زنان شکل گرفته بود و نخستین بار در مراسم 8 مارس 1381، که در پارک لاله تهران برگزار شد، فراخوانی داده شد برای کمک گرفتن از افراد و سازمان های داخلی (برای فراخوان نک پیوست دو). سرانجام در اسفند 1383 کتابخانه افتتاح شد. متن زیر مربوط به آخرین بروشور کتابخانه است که در آن شمه ای از فعالیت های آن تا هنگام پلمب شدن در اردیبهشت 1390 آمده است:

تأسیس کتابخانه صدیقه دولت آبادی و اهدای جایزه ای سالانه به همین نام به بهترین اثر در حوزه مطالعات زنان از سوی مرکز فرهنگی زنان مصادف گشت با 18 اسفند 1383، سالگرد روز جهانی زن.

صديقه دولت آبادي (1340-1255) از زنان برابري خواه و فعال در جنبش زنان ايران است كه هم زمان با دوران مشروطه نهادهاي ماندگاري را براي زنان ايراني به جا گذاشت. وي در طول 85 سال زندگي افتخارآميز خويش اولين مدرسه دخترانه در اصفهان، اولين نشريه، و اولین كتابخانه براي زنان را تاسيس كرد.

مركز فرهنگي زنان كه در سال 1379 به صورت نهادي مردمي و غير دولتي فعاليت خود را در حوزه مسائل زنان با انجام فعاليت هاي فرهنگي، آموزشي، تبليغي و ترويجي آغاز كرده بود حاصل بخشي از تلاش هاي خويش را به صورت نهادي مستقل در قالب كتابخانه به جنبش زنان عرضه كرد.

كتابخانه صديقه دولت آبادي با توجه به تخصصي شدن تمامي شاخه هاي دانش بشري و لزوم رده بندي موضوعات گوناگون آن و رونق و شكوفايي مطالعات زنان كه يكي از مهمترين رشته هاي علوم اجتماعي است، و همچنین نیاز محققان و علاقه مندان اين حوزه به دسترسي به منابع، تاسيس شد.

توجه به رويكرد تكثرگرايي در ايجاد نهادهاي مستقل زنان و نيز پيش گيري از تمركز و محوريت در ساختار نهادهاي مردمي از يك سو و تداخل برنامه هاي مركز فرهنگي زنان و كتابخانه از سوي ديگر، موجب شد كه اين كتابخانه از سال 1385 به شکل نهادي مستقل، با حضور هيئت امنا و زير نظر نشر روشنگران به كار خويش ادامه دهد.

مجموعه كتابخانه:
مجموعه كتابخانه شامل كتاب، مجله، مقاله و مواد سمعي و بصري در حوزه ادبيات و مطالعات زنان است. اين مجموعه، آثاري به زبان هاي فارسي، انگليسي، فرانسه، آلماني، عربي و … را در بر مي گيرد كه در داخل يا خارج از كشور به چاپ رسيده است.

فعاليت هاي ثابت كتابخانه:

  1. انتخاب، سفارش و تهيه منابع كتابخانه اي در حوزه زنان ( فارسي، انگليسي، فرانسه، آلماني، ايتاليايي، عربي، اسپانيايي)؛
  2. فهرست نويسي و طبقه بندي منابع بر اساس روش كتابخانه كنگره؛
  3. تنظيم و طبقه بندي نشريات با استفاده از كاردكس؛
  4. پاسخ گويي به مراجعه كنندگان؛
  5. راهنمايي دانش جويان رشته مطالعات زنان و رشته هاي مرتبط براي تهيه پايان نامه؛
  6. امانت كتاب؛
  7. تهيه كپي و اسكن از منابع كمياب براي مراجعه كنندگان؛
  8. اطلاع رساني از طريق سايت كتابخانه؛
  9. اهداي جايزه صديقه دولت آبادي به كتاب برگزيده سال در حوزه مطالعات زنان.

فعاليت هاي جانبي كتابخانه:

  1. ارائه مشاوره به كتابخانه هاي زنان درتهران و شهرستان ها؛
  2. برگزاری کارگاه کتابداری مقدماتی و راه اندازی کتابخانه در شهرستان ها و مناطق محروم؛
  3. ارسال كتاب هاي تكراري كتابخانه به شهرستان ها و تشكل هاي غير دولتي زنان؛
  4. ارائه خدمات كتابخانه اي به گروه های ویژه زنان؛
  5. نمايش فيلم و برگزاری نشست های مرتبط با مسائل زنان؛
  6. مشاوره حقوقي رايگان در حوزه زنان و خانواده.

شرايط عضويت:
استفاده از كتابخانه براي زنان اقشار مختلف در مقابل پرداخت حق عضويت سالانه آزاد است.

ساختار اجرايي كتابخانه:
سياست گذاري و برنامه ريزي كتابخانه زير نظر اعضاي هيئت امنا انجام مي شود. برخي از اعضاي هيئت امنا كه از مسئولين كميته هاي كاري هستند با هماهنگي نماينده هيئت امنا انجام امور را به عهده دارند. تمامي فعاليت هاي كتابخانه به صورت داوطلبانه صورت می گیرد و هزينه هاي اداره آن از طريق كمك هاي مردمي تامين مي شود. اسامي افرادي كه از هنگام تأسيس كتابخانه تا كنون كمك هاي خويش را اهدا كرده اند هر سال در بروشور جايزه كتاب صدیقه دولت آبادی ذكر مي شود و مجموعه آن نيز در متن يادگار در كتابخانه و نيز در سايت درج شده است. كتابخانه از هيچ سازمان دولتي و غير دولتي كمك مالي دريافت نمي كند.

ساعت كار كتابخانه:كتابخانه از شنبه تا چهارشنبه از ساعت 9 تا 6 بعد از ظهر آماده پاسخ گويي به مراجعه كنندگان است.
نشانی: تهران – خیابان حافظ – کوچه آرژانتین – پلاک 14 – تلفن و نمابر 88804206 و 88804021
پست الکترونیکی: womenlibraryir@gmail.com

کتابخانه ابتدا در زیر زمینی اجاره ای به مساحت 80 متر مربع در یکی از فرعی های خیابان سلیمان خاطر (امیر اتابک سابق)، شهید مطهری به راه افتاد. یک سال بعد به همت دوستان توانستیم آپارتمانی به مساحت 42 متر در کوچه آرژانتین، مقابل دانشگاه امیر کبیر بخریم. با این امیدواری که در آینده ای نزدیک مساحت کتابخانه را به اندازه استاندارد 100 متر برسانیم و از طبقه چهارم به طبقه اول یا دوم نقل مکان کنیم. دو سال بعد با توجه به مشکلاتی که مرکز فرهنگی زنان داشت و امتناع ارشاد از تمدید مجوز آن، و همچنین مسئله مهم تکثیر نهادهای زنان، کتابخانه شکل نهادی مستقل را گرفت با هیئت امنایی مخصوص خود، منتها زیر نظر انتشارات روشنگران و مطالعات زنان، و به عنوان قرائت خانه آن. به این ترتیب سه سال دیگر هم گذشت و در توفان حوادث به ارائه خدمات کتابخانه ای ادامه دادیم در انتظار این که امواج تهاجمی فرونشیند. با پلمب شدن کتابخانه و نبود چشم انداز گشایش آن در آینده نزدیک تعدادی از اعضای مؤسس و اعضای هیئت امنا موقتا تصمیم به تاسیس کتابخانه صدیقه دولت آبادی مجازی گرفتیم. بدیهی است امکانات ما محدودتر خواهد بود، از جمله به خاطر نداشتن اجازه انتشار کتاب هایی که چاپ آن ها در 30 سال اخیر صورت گرفته، دوم به دلیل نداشتن رمان، داستان و شعر.

کتابخانه از ابتدا قرار بود هم عمومی و برای استفاده همه زنان و هم تخصصی و برای استفاده دانشگاهیان و محققان مسائل زنان باشد. اما در این شکل مجازی ما صرفا می توانیم به بخشی از نیازهای پژوهشی در حوزه زنان پاسخ دهیم.

یک مسئله عمده دیگر در کتابخانه یاری گرفتن و جلب مشارکت دوستان علاقمند به گسترش کار کتابخانه و غنی شدن مجموعه کتاب ها و مقالات آن بوده است. امیدواریم این همکاری با کتابخانه مجازی هم ادامه یابد.